ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) tarafından yayımlanan raporda, Sudan başta olmak üzere Afrika ülkelerine ulaşan Çin silahlarında artış yaşandığı belirtilirken, bu silahların hangi yollarla çatışma bölgelerine ulaştığı ve kıta genelindeki çatışmaların sürmesine nasıl etki ettiği konusunda yeni sorular gündeme geldi. Raporda, Çin'in 2019-2023 döneminde yaklaşık 21 Afrika ülkesine önemli miktarda silah sevkiyatı yaptığı ve Sahra Altı Afrika'nın en büyük silah tedarikçisi konumuna geldiği ifade edildi.
Çin'in Afrika'daki askeri varlığı
Rapora göre Çin hükümeti, Eylül 2024'te Afrika'da 6 bin askeri personelin eğitimi için 140 milyon dolarlık harcama planı açıkladı. Çinli savunma şirketi Norinco da Afrika'daki dördüncü bölgesel ofisini Dakar'da açarak Burkina Faso, Mali ve Nijer'e askeri teçhizat satışlarını artırdı.
Afrika ülkelerine ulaştığı belirtilen Çin yapımı silahlar arasında GP-50A tipi bombalar ile AH-4 155 milimetre obüsler de yer aldı.
Sudan örneği ve güzergâh tartışması
Raporda, Sudan'da Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ile Sudan ordusu arasındaki çatışmalar sürerken Çin'in taraflardan herhangi birine açık destek vermediği belirtilirken, Çin silahlarının HDK'nin eline geçtiğinin ifade edildiği ancak bunun hangi güzergâhlardan gerçekleştiğine ilişkin bilgi verilmediği aktarıldı.
Afrika işleri uzmanı ve güvenlik-siyasi araştırmacı Muhammed Aval, Çin silahlarının HDK'ye ulaştırılmasında kullanılan güzergâhlara ilişkin "önemli bir belirsizlik" bulunduğunu söyledi.
Aval, "Ancak örneğin Le Monde gazetesi, bu silahların Orta Afrika Cumhuriyeti veya Çad'dan gelmiş olabileceği olasılığını daha muhtemel görüyor. Her halükârda, Çin kaynaklı olsun veya olmasın Sudan'a devam eden silah akışı, o ülkedeki çatışmayı uzatıyor." değerlendirmesinde bulundu.
"Çin'in rolünde değişim var"
Muhammed Aval, Burkina Faso ve Nijer gibi ülkelere artan Çin silah sevkiyatının Pekin'e kıtanın alışık olmadığı yeni bir rol kazandırdığını belirterek, "Çin hükümeti geleneksel olarak çatışmalara girmeden altyapı ve diğer sektörlere yatırım yapmaya odaklanmıştı, ancak kıtadaki Çin varlığının doğasında bir değişim olduğu aşikâr." ifadelerini kullandı.
Aval ayrıca, Çin'in geçmişte yatırımlarını korumak amacıyla özel güvenlik şirketlerine bazı Afrika ülkelerinde faaliyet izni verdiğini hatırlatarak, "Şimdi gerçek güvenlik rolü oynamaya doğru bir kayma var." dedi.
Güvenlik dengeleri ve silah pazarı
Birçok Afrika ülkesinin el-Kaide ve DEAŞ gibi örgütlerin faaliyetlerinin yoğunlaşması ile Batı Afrika'dan Fransız ve diğer yabancı güçlerin çekilmesinin ardından ciddi güvenlik sorunları yaşadığı belirtildi.
Siyasi araştırmacı Muhammed Turşin ise ABD'nin silah satışlarının siyasi şartlara bağlı olduğunu belirterek, "Bu nedenle, Afrika ülkeleri ve kıtada yaşanan çatışmaların bazı tarafları, siyasi koşullara tabi olmayan veya demokratik sistemlerle bağlantılı olmayan ucuz Çin ve Rus silahlarına başvuruyor." dedi.
Turşin ayrıca, "Amerika Birleşik Devletleri'nin endişeleri, Çin silahlarının Afrika'daki çatışmaları uzatma olasılığından değil, özellikle Rusya gibi diğer ülkelerle rekabetin gölgesinde, Çin silahlarının Afrika pazarında hakimiyet kurma potansiyelinden kaynaklanıyor." değerlendirmesinde bulundu.
Turşin, "Bu nedenle, bu Çin silahlarının, tıpkı Amerikan silahları gibi, çatışmaları körüklemede şüphesiz bir rol oynayacağına inanıyorum. Çin, silahlarının Afrika ülkelerine veya taraflara akışını her zaman, bunların ikinci bir tarafa satıldığını ve daha sonra bu tarafın onları üçüncü bir tarafa aktardığını iddia ederek haklı çıkarıyor. Dolayısıyla bu, Pekin'in belirli taraflara doğrudan silah tedarikinde yer almadığı anlamına gelebilir." ifadelerini kullandı.
Çin'in imajı ve olası sonuçlar
Şarku'l Avsat'ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre, Çin'in yatırımlarını artırmaya yönelik planlarını açıkladığı dönemde silahlarının Afrika'daki çatışmalarda yer aldığı yönündeki iddialar, Pekin'in kıta genelindeki imajına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.
Muhammed Aval, "Çin silahlarının Afrika ülkelerindeki belirli taraflara akışının doğrudan veya dolaylı olup olmadığına bakılmaksızın, bu durum, Pekin'i kendi sınırları içindeki çatışmaları körüklemekle suçlayabilecek yerel topluluklar arasında Çin'in imajını etkileyecektir." dedi.
Aval ayrıca, bu durumun Rusya ile rekabet riskini de artırabileceğini belirterek, Moskova'nın Mali, Burkina Faso, Nijer ve Ekvator Ginesi'ndeki güvenlik alanındaki nüfuzunu korumak isteyeceğini ifade etti.
Muhammed Turşin ise farklı bir değerlendirme yaparak, "Çin silahlarının akışı Pekin'in imajına zarar vermeyecektir. Bu nedenle, Pekin'in herhangi bir yasal, ekonomik veya siyasi sonuçla karşılaşacağını düşünmüyorum." görüşünü dile getirdi.
Haberde yer alan değerlendirmelerde, Çin silahlarının Afrika'daki çatışmalara etkisi ve sevkiyat güzergâhlarına ilişkin tartışmaların sürdüğü, konuya ilişkin uluslararası değerlendirmelerin devam ettiği belirtildi.
KAYNAK: malatyagazete.com
