
Slovenya’nın başkenti Ljubljana’da, tarihi Eski Şehir bölgesindeki nehir kenarında kurulan "Saçmalık Müzesi", eski Yugoslavya halklarının ortak kültürel mirası olan şaka kültürünü sıra dışı bir sergiyle ziyaretçilere açtı. Başında kova, üzerinde fıstık yeşili ceket ve kırmızı taytla dökülmüş Türk kahvesine bakan mankenin karşıladığı müze; Slovenya, Hırvatistan, Sırbistan, Karadağ, Bosna Hersek ve Kosova’yı kapsayan coğrafyanın gündelik absürtlüklerini beş küçük odada bir araya getiriyor.
"Yebiga" Teması ve 25 Bin Fıkralık Arşiv
Mayıs ayında ziyarete açılan müzenin ana temasını, bölge dilinde "boş ver" veya "lanet olsun" anlamlarına gelen "Yebiga" kelimesi oluşturuyor. Müzenin girişinde "Saçmalık Müzesi: Dünya raydan çıktı, biz de öyle. Yebiga !" yazılı tabela bulunuyor. Yıllar içinde bölgeden yaklaşık 25 bin fıkra toplayan müze kurucusu Borut Kokelj, bu kelimenin Balkan mizahının özünü yansıttığını belirterek, "Para olmadığında, iş olmadığında, hiçbir şey yoluna girmediğinde bile, her şey mizahla çözülebilir. Ve bunun işe yaraması için, mizahın hiçbir filtresi olmamalı" değerlendirmesinde bulundu.
Kokelj, etnik ve dini gerilimleri tırmandırmamak adına sergide doğrudan siyasi, dini veya ulusal sembol içeren fıkralara yer vermediklerini ifade ederek, "Eğer gerçekten 'Balkan' fıkralarının hepsini sergileseydik, muhtemelen sergiyi açmazdık" dedi.
Alfabe Ayrımı ve Toplumsal Göndermeler
Sergide, Birinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan ve 1990'lardaki savaşlarla dağılan eski Yugoslavya'nın kültürel yapısına dair göndermeler yer alıyor. Farklı dini inançlar ve diller arasındaki ayrımlara işaret eden sergide, hem Kiril hem de Latin alfabesi kullanılarak yazılmış "Bir aptal hem Kiril hem de Latin alfabesinde aptaldır" posteri dikkat çekiyor.
Sergide 1996 yapımı Bosna Savaşı konulu Sırp draması "Lepa Sela Lepo Gore" (Güzel köyler güzelce yanar) filmine atıfla "Lepa jela lepo goje" (Güzel yemek insanı güzelce şişmanlatır) ifadesi bulunuyor. Ayrıca toplumdaki kadın rollerine dair "starleta" tanımları ile eski Yugoslav ülkelerinde erkek anlamında da kullanılan "konj" (at) kelimesi üzerinden yapılan kelime oyunları da yer alıyor.
Etnik Kalıpların Dışında Günlük Yaşamın Absürtlüğü
Sergide belirli etnik grupları doğrudan hedef alan fıkralardan kaçınılırken, yapay zekâ ile üretilen karakterler üzerinden Slovenlerin kendilerini bölgenin geri kalanından daha Avrupalı gösterme çabası masum örtmeceli küfürlerle ele alınıyor. Sergilenen aforizmaların ağırlıklı bölümü ise insan ilişkileri ve hayatın karmaşasına odaklanıyor:
"Hayat ne oje ne de asetondur."
"Daha iyi zamanlarımız vardı, yine de şikayet ederdik. Şimdi işler daha da kötüye gidiyor, yine şikayet ediyoruz."
"Aşk, bir çuval patates gibi görünmen ama onun seni patates kızartması olarak görmesidir."
"Amatörler hata yapar, ama biz deneyimliler felaketler yaratırız."
Balkanların Ortak Simgesi: Rakija
Ziyaretçilere ikram edilen Balkan meyve brendisi rakija, sergide "her Balkan evinin ilk yardım malzemesi" olarak tanımlanıyor. Müzede yer alan açıklamalarda ise ana tema "yebiga" kavramı şu ifadelerle özetleniyor: "Balkan usulü 'Ne yapacaksın?' demek. Maksimum duygu, minimum enerji. Genellikle rakija, puro ve olması gerekenden daha çok acı veren bir şarkıyla birlikte yapılır."
KAYNAK: malatyagazete.com




















