Hamaney’in ölümünün ardından İran’da kimin söz sahibi olacağını anlamak için ülkenin "çift başlı" yönetim yapısını kavramak kritiktir. Mevcut sistemde nihai karar verici olan "Dini Lider" makamı, hem ruhani hem de askeri gücü elinde tutmaktadır.
İran’ın 36 yıllık mutlak hâkimi Ayetullah Ali Hamaney’in ABD ve İsrail operasyonuyla öldürülmesinin ardından Tahran’da yönetim boşluğu ve liderlik savaşı başladı. Uzmanlar Meclisi acil toplanma kararı alırken, sokaklarda yas ve belirsizlik hâkim. Petrol fiyatları jeopolitik risklerle dalgalanırken, "Velayet-i Fakih" makamı için Mücteba Hamaney ve Alirıza Arafi gibi isimler öne çıkıyor.
İran devlet televizyonunun Ali Hamaney’in ölümünü doğrulamasıyla birlikte, İslam Cumhuriyeti tarihindeki en kritik eşiğe girildi. Ülkede 7 günlük resmi tatil ve 40 günlük yas ilan edilirken, perde arkasında yeni "Rehber"in kim olacağına dair sert pazarlıklar yürütülüyor. 1989'dan bu yana sivil-askeri bürokrasiyi ve yargıyı kontrol eden Hamaney'in ardından gelecek isim, bölgedeki savaşın seyrini de tayin edecek.
1. Haleflik Yarışında Öne Çıkan İsimler
İran anayasasına göre yeni lideri seçme yetkisi 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi’ndedir. Şu an için masadaki en güçlü senaryolar şunlardır:
Mücteba Hamaney: Ali Hamaney’in oğlu olan ve babasının ofisini yöneten Mücteba, Devrim Muhafızları (DMO) üzerindeki güçlü nüfuzuyla "sistemin bekası" için en güçlü aday olarak görülüyor. Ancak liderliğin babadan oğula geçmesi, Şii siyasi teolojisindeki "miras değil liyakat" ilkesi nedeniyle tartışmalara yol açıyor.
Ayetullah Alirıza Arafi: Rejimin entelektüel ve dini kanadında kabul gören, daha geleneksel bir aday olarak profili çiziliyor.
Kolektif Liderlik (Konsey Yönetimi): Tek bir lider üzerinde uzlaşılamaması durumunda, anayasal bir değişiklikle ülkenin bir "Liderlik Konseyi" tarafından yönetilmesi ihtimali de kulislerde konuşuluyor.
2. Petrol Piyasalarında "Savaş" Fiyatlaması
Hamaney’in ölüm haberi ve Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik endişeleri, küresel enerji piyasalarını sarsmış durumda. 2026 yılının ilk çeyreği için yapılan tahminlerde petrol fiyatlarının 70 dolar bandında seyretmesi beklenirken, bu suikast sonrası arz güvenliği riskleri nedeniyle fiyatların kısa vadede 100 dolar sınırını zorlayabileceği öngörülüyor.
3. Seçim Süreci Nasıl İşleyecek?
İran’ın siyasi yapısı gereği süreç şeffaf olmaktan uzak ve "Muhafızlar Konseyi"nin denetimi altındadır.
Seçim Yetkisi: Yeni Dini Lider, sekiz yılda bir halk tarafından seçilen din adamlarından oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından, üyeler arasından seçilir.
Denetim: Adayların uygunluğu, üyelerinin yarısını bizzat Dini Lider'in atadığı Anayasa Koruma Konseyi tarafından onaylanır; bu da seçimin "tek tip" ve rejim yanlısı olmasını garantiler.
4. Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Donald Trump’ın "Hamaney öldürüldü" paylaşımı ve İran hükümetinin Batı’ya karşı "Cihad" tehditleri, Orta Doğu'da topyekûn bir savaş riskini artırıyor. İran'da iç karışıklıkların (protestoların) tetiklenmesi ve Devrim Muhafızları'nın yönetimde ağırlığını artırarak askeri bir diktatörlüğe geçiş yapması en büyük endişeler arasında yer alıyor.
Kaynak: malatyayenises.com ve malatyagazete.com
