Malatya - 6 Şubat depremlerinde Battalgazi’de yıkılan Yusuf Güney Apartmanı ile Bayrak Sitesi-1. Blok dosyaları için hazırlanan bilirkişi raporları, aynı akademik heyet tarafından kaleme alındı. Her iki raporda da Yalova Üniversitesi’nden imza sahipleri Doç. Dr. Bahadır Yılmaz, Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Kuvat ve Dr. Öğr. Üyesi Hasan Sesli olarak yer aldı. Yusuf Güney Apartmanı raporu Malatya 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2024/187 esas sayılı dosyasına, Bayrak Sitesi-1. Blok raporu ise Malatya 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2024/14 esas sayılı dosyasına sunuldu. İlk rapor Aralık 2025, ikinci rapor Ocak 2026 tarihini taşıyor.
İki dosya arasında ortaklıklar bulunuyor. Her iki bina da Battalgazi’de yer alıyor. Her iki raporda da yapıların 1975 deprem yönetmeliği döneminde inşa edildiği, zemin etüdünün bulunmadığı ve ikinci deprem sırasında yıkıldığı kayda geçiriliyor. Yusuf Güney Apartmanı dosyasında yapının 2020 Elazığ-Sivrice depreminden sonra “hasarsız” kaydedildiği, Bayrak Sitesi-1. Blok dosyasında ise aynı deprem sonrası kayıtların bir yerde “orta hasarlı”, başka bir yazıda “az hasarlı” geçtiği aktarılıyor.
Yusuf Güney Apartmanı raporunda, daha önceki bilirkişi değerlendirmelerinden aktarılan teknik kusurlar arasında kolon ve kiriş etriyelerinde sıklaştırma bulunmaması, donatı filizlerinde süreklilik sağlanmaması, etriye kancalarının 135 derece yerine 90 derece yapılması, agrega tane çapının sınırları aşması ve mimari proje ile betonarme proje arasındaki farklılıklar yer aldı. Aynı dosyada, statik tahkikat gerektiren değişikliklerin statik projeye işlenmeden yapıldığı da belirtildi.
Bayrak Sitesi-1. Blok raporunda da teknik kusurlar geniş biçimde sıralandı. Rapora göre binanın betonarme hesap ve tasarımında deprem yüklemesi dikkate alınmadı; yapı yalnızca düşey yüklere göre tasarlandı. Kısmi bodrum uygulaması, zayıf kat düzensizliği riski, kolon boyuna donatı oranlarının alt sınırın altında kalması, kolon uçlarında etriye sıklaştırması yapılmaması, kirişlerde kesme hesabının yapılmaması, birleşim bölgelerinde etriye donatısı bulunmaması ve karot dayanımının tasarım değerinin çok altında çıkması raporda yer alan başlıca bulgular arasında sayıldı. Aynı raporda donatılarda korozyon görüldüğü ve bunun da sorumluluk doğurduğu kaydedildi.
Raporlardaki fark ise sonuç bölümünde ortaya çıkıyor. Yusuf Güney Apartmanı raporunda, birinci depremden sonraki görüntüler üzerinden S220 numaralı kolonda ağır hasar oluştuğu, etriyenin açıldığı, çekirdek betonun ezildiği ve boyuna donatıların burkulduğu tespiti yapılıyor. Rapor, bu hasar nedeniyle yapının ilk depremde taşıma gücünü kaybettiği ve ağır hasarlı hale geldiği sonucuna varıyor. Bu nedenle de ikinci depremdeki yıkım ile raporda sıralanan kusurlar arasında illiyet bağının kurulamayacağı görüşüne ulaşıyor.
Yusuf Güney Apartmanı raporunun sonuç kısmında şu ifadeler yer alıyor:
“-Ancak dava dosyasında yer alan zemin kattaki işyerine ait 1. deprem sonrası görüntüler incelendiğinde uygulama statik projesine göre S220 numaralı kolonun orta bölgesinde hasar oluştuğu,”
“- Oluşan hasar incelendiğinde kolon orta bölgedeki sargı donatısı olan etriyenin açıldığı, kolon çekirdek bölgesindeki betonun ezilerek dağıldığı ve çekirdek betonun ezilmesi sonucunda kolon boyuna donatılarının burkulduğu,”
“- Tespit edilen hasar durumunun kolonun taşıma gücünü kaybettiğini gösterdiği,”
“-Taşıma gücünü kaybeden ağır hasarlı elemanı bulunan yapının da taşıma gücünü kaybettiği ve ağır hasarlı olarak değerlendirilmesi gerektiği,”
“- Dolayısı ile yapının deprem esnasındaki hedef kapasitesine ulaştığı ve 06.02.2023 tarihli 04.17’de meydana gelen merkez üssü Pazarcık olan ilk depremi ağır hasarlı ve yıkılmadan ayakta kalarak atlattığı,”
“- 06.02.2023 tarihli 04.17’de meydana gelen merkez üssü Pazarcık depremi neticesinde yapının ağır hasar alması nedeniyle binanın yıkılmasına neden olan Elbistan merkezli depremle belirlenen kusurların ilişkilendirilemeyeceği,”
Bayrak Sitesi-1. Blok raporunda ise aynı heyet, ilk depremdeki hasar durumunun belirlenemediğini yazıyor. Buna rağmen aynı rapor, proje, malzeme, imalat ve denetim eksikliklerini doğrudan sorumluluk gerekçesi olarak sıralıyor. Raporda ilk deprem için Yusuf Güney dosyasındaki gibi “ağır hasarlı ve ayakta atlattı” yönünde bir sonuca gidilmiyor; tersine, yapıdaki teknik eksiklerin yıkımla bağlantılı olduğu değerlendirmesi korunuyor.
Bayrak Sitesi-1. Blok raporunun sonuç bölümünde şu ifadeler yer alıyor:
“-24.01.2020 tarihli Elazığ-Sivrice depremi sonrası, 22.02.2020 ve 13.03.2020 tarihli tespitlerde ‘orta hasarlı’ olarak kayda geçen yapının, idarenin daha sonraki yazısında ‘az hasarlı’ olarak kayda geçtiği,”
“-Yapının, 2023 Şubat ayında meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sürecinde; saat 04:17’de Pazarcık merkezli ilk deprem esnasındaki hasar durumunun belirlenemediği, saat 13:27’de Elbistan merkezli ikinci deprem sırasında ise yıkıldığı tespit edilmiştir.”
“-Bu hesaplamalar ışığında, bina inşasında kullanılan beton sınıfının, betonarme proje statik hesap raporunda anılan beton sınıfı için ilgili yönetmelik ve standartlara göre sağlaması gereken dayanım değerlerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir.”
“-Beton imalat işlemlerine bağlı olarak donatılarda meydana gelen korozyondan dolayı yüklenici, şantiye şefi, teknik uygulama sorumlusunun ve kontrol/denetim mühendislerinin sorumlu oldukları değerlendirilmektedir.”
Aynı heyet, her iki dosyada da ciddi proje ve uygulama kusurları tespit ediyor. Ancak Yusuf Güney Apartmanı dosyasında, birinci deprem sonrası elde edilen görüntüler üzerinden “ağır hasar” kabulü yaparak bu kusurları ikinci depremdeki ölümcül sonuçla ilişkilendirmiyor; Bayrak Sitesi-1. Blok dosyasında ise ilk depremdeki hasar durumunun belirlenemediğini söylemesine rağmen yapıdaki teknik kusurları sorumluluk değerlendirmesinin merkezinde tutuyor.
İki dosyada ortak isimler de dikkat çekiyor. Yusuf Güney Apartmanı dosyasında ilgili belediye tarafından projeyi onaylayanlar arasında Hakan Büker ve Mustafa Bingöl yer alıyor. Bayrak Sitesi-1. Blok dosyasında da belediye onay sürecinde M. Hakan Büker ile Mustafa Bingöl’ün adı geçiyor; ayrıca Alper Yiğit’in kat artırımı onaylayan belediye personeli olduğu belirtiliyor. İki rapor arasındaki farkın yalnızca soyut teknik yorum değil, benzer idari ve yapısal çerçeveler içinde ortaya çıktığını gösteriyor.
-Aynı Kusur, İki Farklı Hukuki Yorum
İki ayrı mahkemeye sunulan raporlarda, binaların yıkılma nedenleri arasında gösterilen belediye denetim eksikliklerinin rapor sonuç kısmına tamamen farklı yansıtıldığı görüldü.
1-Yenileme Ruhsatı ve Taşıma Gücü İhmali: Bayrak Sitesi raporunda (2024/14 Esas), taşıma gücüne etki eden değişikliklerin ruhsata işlenmemesi doğrudan birincil derece kusur sayılırken; Yusuf Güney Apartmanı’nda (2024/187 Esas) bu bağ koparıldı.
-Bayrak Sitesi Raporu: "Yenileme ruhsatının düzenlenmemesi (Taşıma gücüne etki eden değişikliklerin mevcut ruhsata sonradan eklenmesi): X Belediyenin kontrol/denetim mühendisleri, kontrol amirleri Asli Kusurlu"
-Yusuf Güney Apartmanı Raporu:"Yenileme ruhsatının düzenlenmemesi: X Belediyenin kontrol/denetim mühendisleri, kontrol amirleri İlliyet bağı kesilmiştir."
2-Statik Tahkikat Yapılmadan Onaylanan Tadilatlar: Raporlarda en dikkat çeken çelişki ise projelerin onay sürecinde yaşandı. Heyet, statik projesinden bağımsız mimari tadilat onayını bir dosyada suç unsuru görürken, diğerinde hukuki sorumluluktan çıkardı.
-Bayrak Sitesi Raporu: "Mimari tadilat projesinin statik projeden bağımsız olarak onaylanması (Taşıma gücüne etki eden ilave kat için statik tahkikat yapılmaması): Belediyenin kontrol/denetim elemanları, kontrol amirleri Asli Kusurlu"
-Yusuf Güney Apartmanı Raporu:"Mimari tadilat projesinin statik projeden bağımsız olarak onaylanması: Belediyenin kontrol/denetim elemanları, kontrol amirleri İlliyet bağı kesilmiştir."
3- İskan (Yapı Kullanım) Ruhsatı Çelişkisi: Binanın oturuma uygun olduğunu belgeleyen iskan ruhsatının verilmesi noktasında da heyet kendi içinde tutarsızlığa düştü.
-Bayrak Sitesi Raporu: "Binaya iskan ruhsatı verilmesi: Belediyenin yapı kullanım izin belgesini düzenleyen kontrol/denetim mühendisleri ve kontrol amirleri Asli Kusurlu"
-Yusuf Güney Apartmanı Raporu:"Binaya iskan ruhsatı verilmesi: Belediyenin yapı kullanım izin belgesini düzenleyen kontrol/denetim mühendisleri ve kontrol amirleri İlliyet bağı kesilmiştir."
Ortaya çıkan duruma göre; aynı bilirkişi heyetinin benzer deprem dosyalarında “kusur var” tespitini korurken, bu kusurun ölüm ve yıkımla bağını kurma biçiminde farklı bir yol izlediğini gösteriyor. İnceleme dosyalarına göre bir raporda “ilk deprem ağır hasarı” sonuç belirleyici kabul edilirken, diğer raporda “ilk deprem hasar durumu belirlenemedi” tespiti sorumluluk zincirini kesmeye yetmiyor.
KAYNAK: malatyayenises.com / malatyagazete.com
